Bu sorunun cevabını hepimiz hemen verebiliriz değil mi? Çoğumuzun cevabı Kalite Bölümü olacaktır. Çoğunlukla firma sahibi ve yöneticilerinin cevabının da bu yönde olduğunu tahmin edebiliyorum. Peki bu cevap doğru mudur, gelin bunu birlikte irdeleyelim.

Ülkemizde kalite anlayışı 1980’lerden sonraki üretim sektöründeki sıçrayış ile ivme kazandı.  İç pazara ürün/hizmet vermenin yanı sıra ihracatta da hatırı sayılır bir artış başladığında gerek ürün kalitesini sağlamak gerekse müşterilerin talebi doğrultusunda olmayanlar kalite bölümlerini oluşturdu, olanlar ise Kalite Kontrol’den Kalite Güvence’ye geçmeye başladı.

Bu noktada Kalite Güvence bölümleri ve müdürleri direkt genel müdürlere bağlandı. Üretimi durdurma, başlatma ve ret etme yetkisi direkt kalite bölümlerine verildi. Bu güzel bir uygulamaydı ve firmanın kaliteye verdiği önemi ve değeri gösteriyordu. Bu yönetim biçimi firmalardan çıkan kaliteli ürün/hizmeti olumlu yönde etkiledi. Bu olumlu sonuçlar karşısında firma yöneticileri Kalite Güvence bölümlerine giderek daha önem verdi ve bunu her ortamda bir gurur ve reklam malzemesi olarak kullandılar. Toplam Kalite Yönetim (TKY) gelişimini devam ettiremeyen firmalarda bir süre sonra üretimle ilgili sorunlarda tek muhatap Kalite bölümü oldu. Bu durum ve yaklaşım Üretim ve Kalite bölümlerini düşman kardeşler yaptı.  Bu süreç daha verimli ve daha çok üretmek isteyen firma sahipleri bir süre sonra üretime; “Şu kadar üreteceksin üretmezsen hesabını sorarım!”, kaliteye “Kötü ürün çıkarsa tek sorumlu sensin hesabını sorarım!” yaklaşımını sergilemeye başladılar.

Bu aslında kalite kontrolden kalite güvenceye geçme aşamasını tamamlayamadığımızdan kaynaklanıyordu. Kalite güvence temelinin TKY’ den bağımsız algıladığımız veya TKY’ ni tam olarak bilmediğimizden kaynaklanıyordu.

Şu anda ülkemizde ürün/hizmetlerden kaynaklanan bir problem olduğunda bunun tek sorumlusu ve muhatabı Kalite bölümüdür.  Firma yöneticilerine bunu anlatmaya çalıştığımızda “Ben o bölümü boşuna mı kurdum?” ya da “O kadar insan ne iş yapıyor o bölümde?” gibi bir yaklaşım sergileniyor. Geldiğimiz bu durum yapmış olduğumuz Kalite Kontrol’den Kalite Güvence’ye geçişi de durdurmuş ve hatta birçok işletmede gerilemeye sebebiyet vermiştir. Üretim bölümleri kimi zaman yönetimin baskıları yüzünden kimi zaman da umursamazlık ve bıkkınlıktan hiçbir şeye bakmadan sadece üretim miktarına ve verime kanalize olmuşlardır. Uygunsuz bir ürün çıktığında ise “Bana ne Kalite yakalasaydı” şeklinde kendilerini savunma noktasına gelmişlerdir.

Kalite bölümleri aslında istenilen kalite de ürünü üretmek için sadece yönlendirme yapabilir.  Üretimi istenilen kalitede yapacak olan asıl sorumlu üretim bölümüdür. Kalite bölümü olarak bir üretimi istediğiniz kadar yakından izlemeye çalışın hiçbir zaman bir üretimci kadar işin içinde ve hakim noktada olmazsınız. Hele otomatik kontrol sistemleri ile sürekli izlenmeyen ve belirli periyotlarda numune ile sistemi izlemeye çalışıyorsanız, yaptığınız tek şey kalite kontroldür. Uygunsuzluğun çıktığı durumlarda Kalite Bölümü’ne baskı artacak, Kalite Bölümü de üstünde artan bu baskıyı uygunsuz ürün çıkmaması için Üretimi frenlemekte kullanacak bu da firmanın üretimini, kalitesinin ve verimliliğinin düşmesine sebebiyet vermektedir. Belki bunlardan da önemlisi firma içerisindeki huzur ve beraber çalışma ortamının yok olmasına neden olmaktadır. Özellikle kesikli üretim süreçlerinde kalite bölümünün üretimi yönlendirmenin dışında yaptığı iş aslında “Doğrulama” dır. Firmalarımızda yapılan ekseri uygulama belirli bir periyotta üretimden alınan numunelere göre üretim uygundur değildir kararı veriliyor. Bu Kalite Güvence değil aslında Kalite Kontrol’ dür. Bu anlayışta da hiçbir zaman Kalite Kontrol’den Kalite Güvence’ye geçiş tamamlanamayacaktır.

Firmalarımıza baktığınız zaman Kalite Yönetim Temsilcisi (KYT)veya Gıda Güvenliği Ekip Lideri (GGEL) görevlerini genelde Kalite Güvence/Kalite Kontrol Müdürleri yapar. Çünkü kalite ve gıda güvenliği sadece kalite bölümünün sorumluluğundadır.  ISO 22000:2005 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi’nin 5.5 maddesinde “Üst yönetim, diğer sorumluluklarına bakılmaksızın, aşağıdakiler ile ilgili yetki ve sorumluluğu olması gereken bir gıda güvenliği ekip lideri atamalıdır” der. Buradaki “diğer sorumluluklarına bakılmaksızın” tümcesi hiçbir zaman dikkate alınmaz. Kalite Güvence Müdürü görev tanımı KYT/GGEL görev tanımları ile bir yapılır ve hatta tek bir görev tanımı içinde toplanır. Aslında bu bile kaliteye olan yaklaşımımızdaki yanlışlığın en belirgin göstergelerindendir.

Kalite ve Üretim bölümleri birbirinden bu kadar bağımsız ve uzak olduğu sürece TKY geçişimizi tamamlayabilmemiz ne yazık ki mümkün olmayacaktır.